Αστικά Στερεά Απόβλητα και Ρύπανση του Περιβάλλοντος: Τάσεις στη Διαχείριση των Αστικών Στερεών Αποβλήτων στις Ευρωπαϊκές Χώρες και στην Ελλάδα

Περιβαλλοντικές έρευνες και εκθέσεις για την κατάσταση των Ελληνικών πηγών γλυκού νερού

 

Αθανάσιος Βαλαβανίδης, Θωμαΐς Βλαχογιάννη

Τμήμα Χημείας , Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Περίληψη: Η δραματική αύξηση των αστικών στερεών αποβλήτων (ΑΣΑ) τις τελευταίες δεκαετίες  είναι αποτέλεσμα της ταχύτατης αστικοποίησης του πληθυσμού, της καταναλωτικής και της τεχνολογικής εξέλιξης των ανθρώπινων κοινωνιών του πλανήτη μας. Τα αστικά στερεά απόβλητα , μαζί με τα υγρά απόβλητα, αποτελούν σήμερα ένα από τα πλέον επείγοντα περιβαλλοντικά προβλήματα σε όλες τις χώρες λόγω της εκτεταμένης ρύπανσης που προκαλούν στο έδαφος και στα υδατικά συστήματα με τη διαρροή τοξικών και επικίνδυνων χημικών ρύπων. Επίσης, τα στερεά απόβλητα μπορούν να καταστούν αιτίες πυρκαγιών, μεταφοράς μολυσματικών παραγόντων στα υπόγεια νερά και ρύπανσης καλλιεργειών με βαρέα μέταλλα και άλλες χημικές ουσίες.

Τα στατιστικά δεδομένα πιστοποιούν ότι τα στερεά αστικά απόβλητα αυξήθηκαν δραματικά στον 21ο αιώνα και υπολογίζονται ότι σήμερα παράγονται 1,3 δισεκατομμύρια τόνοι σε παγκόσμια κλίμακα. Σύμφωνα με υπολογισμούς θα αυξηθούν σε 2,2 δισεκ. τόνους το 2025. Τις μεγαλύτερες ποσότητες αποβλήτων παράγουν οι ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες λόγω του σημαντικού ποσοστού αστικού πληθυσμού τους και τον υπέρμετρα καταναλωτικό τρόπο ζωής. Οι μοντέρνες ανθρώπινες κοινωνίες  καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες τροφίμων, υλικών συσκευασίας, πλαστικών, και άλλων υλικών μίας χρήσης. Οι 34 ανεπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ σήμερα παράγουν, περίπου, το 50% των αστικών αποβλήτων, ενώ στην άλλη πλευρά η Κίνα παράγει το 70% των στερεών αποβλήτων των χωρών της ΝΑ Ασίας. Οι ΗΠΑ κατέχουν την πρώτη θέση ως χώρα στην παραγωγή στερεών αποβλήτων με 621.000 τόνους κάθε ημέρα. Στην Ελλάδα παράγονταν 4 εκατομ. τόνοι (1997) αστικών στερεών αποβλήτων (ΑΣΑ) και ξεπέρασαν τα 6 εκατομ. τόνοι ΑΣΑ το 2011. Στην περιφέρεια Αττικής παράγεται, περίπου, το 40% της ετήσιας ποσότητας και εκτιμάται ότι σήμερα η παραγόμενη ποσότητα των αστικών αποβλήτων ξεπερνά τους 6.000 τόνους  την ημέρα.

Το νέο ευρωπαϊκό και εθνικό θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων θέτει διαρκώς αυστηρότερες προδιαγραφές που πρέπει να εφαρμοσθούν από τις τοπικές κοινωνίες. Η εμπειρία των Ευρωπαϊκών χωρών με ανεπτυγμένα προγράμματα διαχείρισης ΑΣΑ δείχνει ότι μπορεί να επιτευχθεί περιβαλλοντικά καλύτερη διαχείριση με μείγμα διαφόρων μεθόδων, ανάλογα με τα ιδιαίτερα γεωγραφικά, δημογραφικά, χωροταξικά και κοινωνικο-οικονομικά χαρακτηριστικά κάθε χώρας. (α) προγράμματα πρόληψης και ελαχιστοποίησης των αποβλήτων (περιορισμό πλαστικών συσκευασιών, κ.λπ.), (β) πρόγραμμα χωριστής διαλογής αποβλήτων στην πηγή και ανακύκλωση χρήσιμων υλικών (χαρτί, μέταλλα, πλαστικά, δοχεία αλουμίνας, γυαλί) (γ) μηχανικής- βιολογικής επεξεργασίας (Mechanical Biological Treatment) του χαμηλότερης καθαρότητας, οργανικού κλάσματος (κομποστοποίηση και διάθεση λιπάσματος στη γεωργία, καθώς και εξουδετέρωση υγρών τοξικών αποβλήτων, συλλογή μεθανίου, κ.λπ.) και (δ) θερμικής επεξεργασίας (καύση, αεριοποίηση, πυρόλυση) των σύμμεικτων στερεών αποβλήτων με αντίστοιχη παραγωγή ενέργειας.

Πλήρες κείμενο της εργασίας στα αγγλικά [36 σελίδες]: αρχείο PDF

Διάκριση Μεταδιδακτορικής Ερευνήτριας του Εργαστηρίου Βιοχημείας στο 6th International Conference on Phospholipase A2 and Lipid Mediators, Tokyo, Japan

Κ. Α. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Εργαστήριο Βιοχημείας, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Το 6th International Conference on Phospholipase A2 and Lipid Mediators προέκυψε από τα προηγούμενα International Conferences που εστιάζουν στην “Phospholipase A2” και “Platelet-Activating Factor (PAF) and Lipid Mediators” τα οποία έχουν παράδοση πολλών ετών και διεξάγονται ανά τον κόσμο. Στο Συνέδριο αυτό δίνεται ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην εμπλοκή της μεταγωγής σήματος από λιποειδικής φύσης μεσολαβητές καθώς και των ενζύμων του μεταβολισμού τους, τόσο σε επίπεδο βασικής έρευνας όσο και σε επίπεδο εφαρμοσμένης έρευνας σε θέματα Ιατρικού ενδιαφέροντος, όπως των ασθενειών του νευρικού συστήματος, της αθηροσκλήρωσης, των ασθενειών του μεταβολισμού, το άσθμα, την αρθρίτιδα, τις ανοσολογικές ασθένειες, τον καρκίνο κ.α.
Στο εν λόγω Συνέδριο συμμετείχε η ερευνητική ομάδα των Εργαστηρίων Βιοχημείας του Τμήματος Χημείας του ΕΚΠΑ και του Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου και βραβεύτηκαν 2 από τις εργασίες τους.

 

Συγκεκριμένα:

Η Δρ. Βασιλική Παπακωνσταντίνου που παρουσίασε, υπό μορφή poster, αποτελέσματα από την ερευνητική εργασία της Διδακτορικής της Διατριβής που εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Βιοχημείας σε συνεργασία με το Εργαστήριο Βιοχημείας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου και τα Νοσοκομεία Γ’ Παθολογικό Τμήμα-Μονάδα Λοιμώξεων του Κοργιαλένειου Μπενάκειου Νοσοκομείου και Α’ Παθολογικό Τμήμα-Μονάδα Λοιμώξεων, Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Γ. Γεννηματάς», που αφορούσε στη μελέτη της εμπλοκής του Παράγοντα Ενεργοποίησης των Αιμοπεταλίων (PAF) στη θεραπευτική αγωγή και στην εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων σε ασθενείς με AIDS:

The implication of Platelet Activating Factor in the ‘’non-AIDS morbidities’’

Vasiliki D. Papakonstantinou1, George S. Stamatakis1, Maria Chini2, Nikos Mangafas2, Nickolaos Tsogas2, Elizabeth Fragopoulou3, Panagiotis Gargalianos4, Paraskevi Detopoulou5, Constantinos A. Demopoulos1, Smaragdi Antonopoulou3, Marios C. Lazanas2

1 Faculty of Chemistry, National & Kapodistrian University of Athens, Greece

2 3rd Internal Medicine Department-Infectious Diseases Unit, Red Cross General Hospital, Athens, Greece

3 Department of Nutrition and Dietetics, Harokopio University, Athens, Greece

4 1st Internal Medicine Department-Infectious Diseases Unit, “G. Gennimatas” Hospital, Athens, Greece

5 Department of Nutrition, Red Cross General Hospital, Athens, Greece

 

Η Καθηγήτρια Σμαραγδή Αντωνοπούλου που παρουσίασε, υπό μορφή poster, αποτελέσματα από την ερευνητική εργασία της Διδακτορικής Διατριβής που εκπονείται στο Εργαστήριο Βιοχημείας του Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου σε συνεργασία με το Εργαστήριο Βιοχημείας του Τμήματος Χημείας και το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ από την κυρία Ιωάννα Βλαχογιάννη (η οποία έχει εκπονήσει Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στη Βιοχημεία στο Εργαστήριο Βιοχημείας του ΕΚΠΑ) και αφορούσε στη μελέτη της ανασταλτικής δράσης φαινολικών ενώσεων και ακετυλιωμένων παραγώγων τους στη βιοσύνθεση του PAF σε κυτταροκαλλιέργειες U-937 κάτω από συνθήκες φλεγμονής:

PAF biosynthesis in U-937 cells under inflammatory conditions is inhibited by phenolic compounds

Ioanna C. Vlachogianni1, Elizabeth Fragopoulou1, George M. Stamatakis2, Ioannis K. Kostakis3, Tzortzis Nomikos1 and Smaragdi Antonopoulou1

1Department of Nutrition and Dietetics, Harokopio University,Greece

2Faculty of Chemistry, National and Kapodistrian University of Athens, Greece

3Faculty of Pharmacy, National and Kapodistrian University of Athens, Greece

Διάκριση Μεταπτυχιακής Φοιτήτριας του Εργαστηρίου Χημείας Τροφίμων στο Παγκόσμιο Συνέδριο Μυκοτοξινών 2014

Μαρκάκη Παναγιώτα

Εργαστήριο Χημείας Τριφ’ιμων, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Η κα Ελένη Κόλλια, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Τμήματός μας, συμμετείχε στο 8o παγκόσμιο συνέδριο μυκοτοξινών (8th Conference of The World Mycotoxin Forum), που πραγματοποιήθηκε στις 10-12 Νοεμβρίου 2014 στην Βιέννη της Αυστρίας.

 

Το συνέδριο «The World Mycotoxin Forum and the IUPAC International Symposium on Mycotoxins and Phycotoxins» πραγματοποιείται κάθε 2-3 χρόνια σε διάφορα μέρη του κόσμου. Το προηγούμενο πραγματοποιήθηκε στην Ολλανδία (2012) και το επόμενο θα γίνει στον Καναδα (2016). Στοχεύει στην εύρεση και ανάδειξη ολοκληρωμένων λύσεων για την ελαχιστοποίηση της μόλυνσης των τροφίμων από τις μυκοτοξίνες, αλλά και στην εύρεση τρόπων διαχείρισης των πρώτων υλών, ώστε όταν φτάνουν στο πιάτο των καταναλωτών να είναι ασφαλείς για κατανάλωση (safe use from the farm to the fork).

Το Παγκόσμιο Φόρουμ Μυκοτοξινών είναι η κορυφαία διεθνής συνάντηση για τις μυκοτοξίνες, όπου αντιπρόσωποι από τη βιομηχανία τροφίμων και τη Δημόσια Υγεία, συναντούν Επιστήμονες από Πανεπιστήμια και κρατικούς λειτουργούς απ’ όλο τον κόσμο.

Στο συνέδριο η κα Ελένη Κόλλια παρουσίασε αποτελέσματα από την ερευνητική της εργασία για το ΜΔΕ στη Χημεία Τροφίμων, που αφορούσε στην μελέτη της αντιοξειδωτικής ικανότητας της ελληνικής προέλευσης άγριας αγκινάρας (Cynara cardunculus L.). ‘Υστερα μελετήθηκε η επίδραση που αυτή έχει στην παραγωγή της αφλατοξίνης Β1 στο σουσάμι (που είναι ιδιαίτερα ευπρόσβλητο απο την αφλατοξίνη Β1). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η παραγωγή της αφλατοξίνης Β1 ήταν ελαττωμένη κατά 99.6%. Ενδεχομένως λοιπόν θα ήταν δυνατόν να εφαρμοστεί μια στρατηγική πρόληψης η και διάσπασης της τοξίνης όχι μόνο στο σουσάμι αλλά και σε άλλα αγροτικά προϊόντα.

Η έρευνά της παρουσιάστηκε και υπό μορφή poster αλλά και υπό μορφή προφορικής παρουσίασης, καθώς τα αποτελέσματά της κρίθηκαν από την κριτική-οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα ως προς την επιστημονική τους αξία και για το λόγο αυτό της ζητήθηκε να πραγματοποιηθεί και προφορική παρουσίαση. Η έρευνά της ήταν μεταξύ των 8 διακριθεισών εργασιών που επελέγησαν για προφορική παρουσίαση από τα 150 posters.

Η εργασία έγινε σε συνεργασία με το Εθνικό ‘Ιδρυμα Ερευνών και τους συναδέλφους Χαράλαμπο Προεστό και Παναγιώτη Ζουμπουλάκη (ΕΙΕ).

Poster Εργασίας : αρχείο pdf

Τα Κυριότερα Προβλήματα Περιβαλλοντικής Ρύπανσης στη Μεσόγειο Θάλασσα

Αθανάσιος Βαλαβανίδης

Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Περίληψη. 

Η Μεσόγειος θάλασσα θεωρείται η κοιτίδα του ανθρώπινου πολιτισμού. Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται σε διεθνές, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η θαλάσσια ρύπανση από τοξικές χημικές ουσίες και τα θαλάσσια απορρίμματα αυξάνονται με αλματώδεις ρυθμούς και με επικίνδυνες επιπτώσεις στην ποιότητα των ακτών, των νερών, των υδρόβιων οργανισμών και των οικοσυστημάτων. Η Μεσόγειος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη ρύπανση γιατί ως κλειστή θάλασσα έχει ρυθμό ανανέωσης υδάτων τα 80 έως 90 χρόνια. Η Μεσόγειος θάλασσα αντιπροσωπεύει το 1% των παγκόσμιων θαλάσσιων εκτάσεων και περιέχει το 6% του συνόλου των θαλασσίων ειδών.

Μελέτες από τη δεκαετία του 1970 έδειξαν ότι η ρύπανση από απόβλητα, τοξικές χημικές ουσίες και αστικά απορρίμματα στην περιοχή της Μεσογείου και τις παραλίες έχουν καταστεί σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Τα πλαστικά αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό απορριμμάτων με ανησυχητικές τάσεις αύξησης τα τελευταία χρόνια. Μέταλλα, υάλινα αντικείμενα, χαρτιά, δίχτυα ψαρέματος, υφάσματα, αποτσίγαρα κ.λπ. αποτελούν τα άλλα είδη απορριμμάτων. Το μεγαλύτερο ποσοστό απορριμμάτων είναι αποτέλεσμα τουριστικών δραστηριοτήτων, απόρριψης στερεών αστικών σκουπιδιών και πλαστικών σκουπιδιών από πλοία. Στην επισκόπηση αυτή παρουσιάζονται στατιστικά στοιχεία τοξικών και επικίνδυνων χημικών ρύπων που αποβάλλονται στη Μεσόγειο θάλασσα. Ωστόσο, το μεγαλύτερο τμήμα της επικεντρώνεται στις κυριότερες έρευνες παρουσίας απορριμμάτων στα επιφανειακά νερά, τις παραλίες και στον βυθό της θάλασσας Μεσογειακών περιοχών και επιπτώσεις σε θαλάσσιους οργανισμούς.

Πλήρες κείμενο της εργασίας στα αγγλικά [38 σελίδες]: αρχείο pdf

Τοξικές και Επικίνδυνες Χημικές Ουσίες στα Οικοσυστήματα και Επιτπτώσες στα Είδη της Άγριας Φύσης – Επισκόπηση Οικοτοξικολογικών Ερευνών

Αθανάσιος Βαλαβανίδης και Θωμαΐς Βλαχογιάννη

Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Περίληψη. 

Οι οικοτοξικολογικές έρευνες για τις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής ρύπανσης στα είδη πανίδας και χλωρίδας της άγριας φύσης ξεκινούν τον 19ο και 20ο αιώνα. Αρχικά οι έρευνες εστιάσθηκαν στις γνωστές τοξικές χημικές ουσίες, όπως ο μόλυβδος για τις δηλητηριάσεις πτηνών και των υδρόβιων οργανισμών από τις διαρροές πετρελαίου στην θάλασσα. Η αυξημένη χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων στις δεκαετίες του 1930 και 1940 αποτέλεσαν πεδίο τοξικολογικών ερευνών για τα είδη της άγριας φύσης και ιδιαίτερα των πτηνών στις ανώτερες τροφικές αλυσίδες (σαρκοφάγα και αρπακτικά). Από την δεκαετία του 1960 οι περιβαλλοντικοί τοξικολόγοι διερεύνησαν τις επιπτώσεις μη βιοδιασπώμενων πολυχλωριωμένων διφαινυλίων, διοξινών και άλλων έμμονων τοξικών ενώσεων, που βιοσυσσωρεύθηκαν στους ιστούς ζώων της άγριας φύσης. Την δεκαετία του 1970 οι οικοτοξικολογικές έρευνες ανέπτυξαν πολύπλευρα ερευνητικά πεδία και μαθηματικά μοντέλα, συνδυάζοντας τοξικολογικές μελέτες χημικών ουσιών σε συγκεκριμένους οργανισμούς, οικολογικές αρχές και σύνθετα οικοσυστήματα.

 

Πολυχλωριωμένες ενώσεις, βαρέα μέταλλα, νέες αγροχημικές ουσίες και φυτοφάρμακα, πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, πετρελαιοειδή, βιομηχανικά και αστικά απόβλητα, ρύπανση υδατίνων συστημάτων  είναι μερικά από τα θέματα αναδυόμενων ρύπων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο περιβαλλοντικών και οικοτοξικολογικών ερευνών τις τελευταίες δεκαετίες. Η επισκόπηση αυτή περιλαμβάνει σημαντικές οικοτοξικολογικές μελέτες και την  εκτίμηση οικολογικού κινδύνου σειράς επικίνδυνων χημικών ουσιών που απειλούν τα ευαίσθητα οικοσυστήματα του πλανήτη και έχουν δημοσιευθεί στην επιστημονική βιβλιογραφία.

Πλήρες κείμενο της εργασίας στα αγγλικά [38 σελίδες]: αρχείο pdf

Βράβευση Υποψηφίων Διδακτόρων και Συμμετοχή Ερευνητών του Εργαστηρίου Αναλυτικής Χημείας στο ΕυρωπαϊκόΣυνέδριο Χημείας 2014

Θωμαΐδης Νικόλαος

Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Το Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας, του Τμήματος Χημείας είχε ενεργό συμμετοχή στο συνέδριο European Chemistry Congresses (ECC) 2014 (http://www.euchems2014.org/), που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τις 31 Αυγούστου μέχρι τις 4 Σεπτεμβρίου. Το Ευρωπαϊκό Συνέδριο Χημείας, ECC, πραγματοποιείται κάθε δύο έτη και οργανώνεται υπό την αιγίδα του Τμήματος Χημικής Εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης για τη Χημική και τη Μοριακή Επιστήμη, EuCheMS (European Association for Chemical and Molecular Sciences).

 

Το επιστημονικό πρόγραμμα του ECC 2014 περιελάμβανε 10 γενικές και 83 κεντρικές διαλέξεις, περισσότερες από 295 προφορικές παρουσιάσεις, 51 σύντομες παρουσιάσεις ανηρτημένων εργασιών και περισσότερες από 950 παρουσιάσεις poster, κατανεμημένες σε 6 θεματικές ενότητες.

Στο συνέδριο, στη θεματική ενότητα “Resources and Environment δύο υποψήφιες διδάκτορες μας βραβεύτηκαν για τις ερευνητικές τους εργασίες:

  1. Η Αικατερίνη Ψωμά, που εκπονεί τη διδακτορική διατριβή της με θέμα “Ανάπτυξη μεθόδου στοχευμένης σάρωσης γνωστών και προβλεπόμενων μεταβολιτών αναδυόμενων ρύπων σε υγρά απόβλητα με τεχνικές φασματομετρίας μάζας”, υπό την επίβλεψη του Αναπληρωτή Καθηγητή Νικόλαου Θωμαΐδη, παρουσίασε με τη μορφή poster μέρος της διδακτορικής διατριβής σχετικά με το διάγραμμα ροής της ταυτοποίησης προϊόντων βιομετατροπής αμινο-ψυχοτρόπων ουσιών στο υδατικό περιβάλλον (Περίληψη 1) με φασματομετρία υψηλής διακριτικής ικανότητας LC-QTOFMS. Το poster της βραβεύτηκε ως ένα από τα 5 καλύτερα, ανάμεσα στα 100 poster, που παρουσιάστηκαν στη συγκεκριμένη θεματική ενότητα (Poster 1).
  2. Η Μαρία-Χριστίνα Νίκα, που εκπονεί τη διδακτορική διατριβή της με θέμα “Ταυτοποίηση προϊόντων μετασχηματισμού αναδυόμενων ρύπων κατά την τριτοβάθμια επεξεργασία λυμάτων και τη διάθεσή τους στο περιβάλλον με τεχνικές φασματομετρίας μάζας”, υπό την επίβλεψη του Αναπληρωτή Καθηγητή Νικόλαου Θωμαΐδη, παρουσίασε με τη μορφή poster μέρος της διδακτορικής διατριβής, που αφορά στην απομάκρυνση βενζοτριαζολών και βενζοθειαζολών κατά τη διάρκεια πειραμάτων χλωρίωσης καθώς και στην ταυτοποίηση παραπροϊόντων με την τεχνική της υγροχρωματογραφίας συζευγμένης με υψηλής διακριτικής ικανότητας φασματομετρία μάζας LC-QTOFMS (Περίληψη 2). Το poster της βραβεύτηκε επίσης ως ένα από τα 5 καλύτερα, ανάμεσα στα 100 poster που παρουσιάστηκαν στη συγκεκριμένη θεματική ενότητα (Poster 2).

Επιπλέον στα πλαίσια του συνεδρίου, παρουσιάστηκαν και οι ακόλουθες εργασίες: 

  1. Η Βιόλα Μπορόβα, που εκπονεί τη διδακτορική διατριβή της με θέμα “Ανίχνευση νέων συνθετικών ναρκωτικών και αναγνώριση μεταβολιτών τους σε υγρά απόβλητα”, υπό την επίβλεψη του Αναπληρωτή Καθηγητή Νικόλαου Θωμαΐδη, παρουσίασε προφορικά τα αποτελέσματα της ερευνητικής εργασίας της σχετικά με την ταυτόχρονη ανίχνευση νέων ψυχοτρόπων ουσιών σε λύματα της Ελλάδας (Περίληψη 3). Το περιεχόμενο της παρουσίασης κρίθηκε ως εξαιρετικά ενδιαφέρον από τους διοργανωτές του συνεδρίου και για τον λόγο αυτό ζητήθηκε η παρουσίασή της να είναι εκτενής (30 λεπτά).
  2. Ο μεταδιδακτορικός ερευνητήςPablo Gago-Ferrero παρουσίασε προφορικά εργασία του με θέμα την αναζήτηση και ταυτοποίηση άγνωστων οργανικών ρύπων σε λύματα μέσω της ανάπτυξης αναλυτικής μεθοδολογίας με χρήση της τεχνικής της υγροχρωματογραφίας συζευγμένης με υψηλής διακριτικής ικανότητας φασματομετρίας μάζας LC-QTOFMS (Περίληψη 4).
  3. Ο μεταδιδακτορικός ερευνητήςΧριστόφορος Χριστοφορίδης παρουσίασε προφορικά τη μελέτη του σχετικά με τη συμπεριφορά της φαρμακευτικής ουσίας ρανιτιδίνη, κατά τη διάρκεια πειραμάτων οζόνωσης υπό διαφορετικές φυσικοχημικές πειραματικές συνθήκες καθώς και την κινητική απομάκρυνσής της και τον σχηματισμό ενδιάμεσων παραπροϊόντων (Περίληψη 5).

‘Ολες οι παραπάνω ερευνητικές εργασίες εκπονούνται στα πλαίσια προγράμματος ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ με τίτλο «Προϊόντα μετατροπής αναδυόμενων ρύπων στο υδατικό περιβάλλον» με ΕΥ τον Ν. Θωμαΐδη.

Βράβευση υποψήφιας διδάκτορος του Τμήματός μας σε Ευρωπαϊκό Συνέδριο

Τζουγκράκη Χρύσα

Εργαστήριο Οργανικής Χημείας, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Η κα Βλαχολιά Μαρία, υποψήφια διδάκτωρ του Τμήματός μας, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου ECRICE 2014 (European Conference on Research in Chemistry Education), που πραγματοποιήθηκε από 7 έως 10 Ιουλίου 2014 στην Jyväskylä της Φινλανδίας, τιμήθηκε από το Τμήμα Χημικής Εκπαίδευσης της Φινλανδικής ‘Ενωσης Χημικών με το βραβείο ECRICE 2014 Motivated Investigator Award για τη συμμετοχή της στο συνέδριο και την επιτυχή δημοσιοποίηση της ερευνητικής της δραστηριότητας (Βραβείο).

Το Ευρωπαϊκό Συνέδριο Έρευνας στην Εκπαίδευση της Χημείας ECRICE πραγματοποιείται κάθε δύο χρόνια και οργανώνεται υπό την αιγίδα του Τμήματος Χημικής Εκπαίδευσης της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης για τη Χημική και τη Μοριακή Επιστήμη, EuCheMS (European Association for Chemical and Molecular Sciences).

Στο Συνέδριο η κα Βλαχολιά Μαρία, που εκπονεί τη διδακτορική της διατριβή με θέμα «Η διερεύνηση των γνωστικών διαδικασιών κατά την επίλυση προβλημάτων Οργανικής Χημείας και της σχέσης των με την οπτικοχωρική ικανότητα των μαθητών και των φοιτητών» υπό την επίβλεψη της Καθ. Χ. Τζουγκράκη, παρουσίασε αποτελέσματα της ερευνητικής της εργασίας και συγκεκριμένα:

  1. Υπό μορφή προφορικής παρουσίασης μέρος της διπλωματικής εργασίας της στο ΠΜΣ ΔιΧηΝΕΤ, που αφορά στη διερεύνηση, συστηματοποίηση και στα πρότυπα διαφοροποίησης των ευρετικών συλλογισμών μαθητών, φοιτητών και εκπαιδευτικών κατά την επίλυση προβλημάτων στοιχειομετρίας(Περίληψη 1).
  2. Υπό μορφή poster μέρος της διδακτορικής της διατριβής, που αφορά στην ανάπτυξη ενός εργαλείου αξιολόγησης για τη διερεύνηση των εννοιολογικών αλλαγών που συντελούνται κατά τη διαδικασία διδασκαλίας θεμάτων που σχετίζονται με τη μοριακή δομή (Περίληψη 2).

Συμμετοχή Τμήματος Χημείας ΕΚΠΑ στον διαγωνισμό Ecotrophelia 2014: Ο ΣΕΒΤ βράβευσε νέα καινοτόμα προϊόντα διατροφής

Χαράλαμπος Προεστός

Εργαστήριο Χημείας Τροφίμων, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Με ιδιαίτερη επιτυχία ολοκληρώθηκε η τελετή ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων και η βράβευση των τριών νικητριών ομάδων του
Διαγωνισμού Καινοτόμων Προϊόντων Διατροφής “ECOTROPHELIA 2014“, που διοργανώθηκε για τέταρτη χρονιά στην Ελλάδα με πρωτοβουλία του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων, στο πλαίσιο των δράσεων της Ελληνικής Τεχνολογικής Πλατφόρμας “Food for Life” και του Ευρωπαϊκού έργου CAPINFOOD.

Σε εθνικό επίπεδο, ο διαγωνισμός ECOTROPHELIA διεξήχθη και φέτος σε δύο φάσεις: Στην πρώτη φάση όλες οι προτάσεις, που συγκεντρώθηκαν αξιολογήθηκαν από την Τεχνική Επιτροπή ως προς τον βαθμό στον οποίο πληρούσαν τα προβλεπόμενα από το διαγωνισμό κριτήρια, ώστε να συνεχίσουν στη δεύτερη φάση.

Μέλη της Τεχνικής Επιτροπής ήταν διακεκριμένοι επιστήμονες και εξέχοντα στελέχη της Βιομηχανίας Τροφίμων, και συγκεκριμένα οι: κ.κ. Αντώνης Καμπάνης – Δ/ντης Νομοθεσίας Τροφίμων και Επιστημονικών Υποθέσεων της ΝΕΣΤΛΕ ΕΛΛΑΣ, Κώστας Καραβασίλης – Υπεύθυνος Νομοθετικών & Επιστημονικών Θεμάτων της COCA COLA HELLAS, Ελευθέριος Μάκρας – Αναπληρωτής Δ/ντης ‘Ερευνας και Ανάπτυξης της ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΑΕ, Μανώλης Ρεπάνης -Υπεύθυνος Ποιότητας της ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΙΚΙΖΑΣ, Γιάννης Σμαρνάκης – Δ/ντης Εργοστασίου της PALLAS.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, στη 2η φάση, προκρίθηκαν 9 ομάδες φοιτητών ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΟΠΟΙΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ, αποτελούμενη από τους:

  • Κωστάκη Μάριο, Υποψήφιο Διδάκτορα
  • Τσιγκριμάνη Διαμαντίνα, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια
  • Πετρόπουλο Γεώργιο, Μεταπτυχιακό Φοιτητή
  • Ροϊδάκη ‘Αννα, Προπτυχιακή Φοιτήτρια
  • Εξηνταροπούλου Θεοδώρα, Προπτυχιακή Φοιτήτρια
  • Δενέζη Αναστασία, Προπτυχιακή Φοιτήτρια
  • Κακλαμάνου Πελαγία, Προπτυχιακή Φοιτήτρια
  • Προεστός Χαράλαμπος, Λέκτορας Χημείας Τροφίμων, Τμήμα Χημείας, ΕΚΠΑ (Επιστημονικός Υπεύθυνος)

Η ομάδα του Τμήματος Χημείας παρουσίασε το καινοτόμο προϊόν με την ονομασία “Cheese and Health.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ

Το προϊόν Cheese and Health είναι ένα καινοτόμο τρόφιμο για την αγορά. Πρόκειται για τυρί παρασκευασμένο με τις συνήθεις συνθήκες παστερίωσης και ωρίμανσης υπό τροποποιημένη άλμη.

Το τυρί Cheese and Health είναι φτιαγμένο από πρόβειο γάλα, βιολογικό (100%), πολύ υψηλής ποιότητας, που παράγεται στη μεγαλύτερη μονάδα εκτροφής προβάτων στην Ελλάδα. Το προϊόν παρασκευάζεται με χρήση βραστήρα ανοιχτού τύπου με θερμοκρασία παστερίωσης 65 βαθμούς Κελσίου και παραμονή στους βραστήρες για 30 λεπτά, δηλαδή σε παρόμοιες συνθήκες συνήθους παστερίωσης, όπως και τα υπόλοιπα τυριά δηλαδή η φέτα, το πρόβειο και το γίδινο τυρί.

Η ωρίμανση του προϊόντος πραγματοποιείται σε καινοτόμα τροποποιημένη άλμη. Μια πρώτη καινοτομία της άλμης αυτής είναι ο εμπλουτισμός της με συμπυκνωμένο υδατικό διάλυμα ρίγανης της καλλιεργήσιμης στην Ελλάδα ποικιλίας Origanum vulgare L. που είναι πλούσια σε βιοδραστικά συστατικά π.χ. φυσικά αντιοξειδωτικά όπως για παράδειγμα τα φαινολικά συστατικά, πολυφαινόλες.

Η δεύτερη καινοτομία της άλμης έγκειται στη μειωμένη περιεκτικότητα αλατιού (χλωριούχο νάτριο) κατά 44% και αντικατάστασή του με χλωριούχο κάλιο (38%) και θειικό μαγνήσιο (12%) καθιστώντας το προϊόν κατάλληλο για ανθρώπους με υπέρταση. Το τρόφιμο είναι έτοιμο προς κατανάλωση μετά από δίμηνη ωρίμανση στην άλμη, ενώ συσκευάζεται υπό κενό σε δοχεία των 200 γραμμαρίων και 400 γραμμαρίων χωρίς κενό, από βιοδιασπώμενα υλικά χαμηλού κόστους.

ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΣΕΒΤ: http://www.sevt.gr/site/content.php?artid=1163

Μικροπλαστικά στο Θαλάσσιο Περιβάλλον: Περιβαλλοντική Απειλή με Επιπτώσεις στους Ωκεανούς και στους Θαλάσσιους Οργανισμούς

Αθανάσιος Βαλαβανίδης, Θωμαΐς Βλαχογιάννη 

Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Περίληψη. 

Η παγκόσμια παραγωγή πολυμερών και πλαστικών προϊόντων καθημερινής χρήσης ήταν στα 280 εκατομμύρια τόνους το 2012. Η χρησιμοποίηση πλαστικών έχει μεταβάλλει σημαντικά την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου και υπάρχουν αναρίθμητα προϊόντα και υλικά με μεγάλο φάσμα εφαρμογών. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως αυξήθηκε δραματικά το ποσοστό πλαστικών στα αστικά και βιομηχανικά απόβλητα που κατακλύζουν το περιβάλλον. Σήμερα, εκατομμύρια τόνοι πλαστικών, απορρίπτονται μετά τη χρήση τους και ρυπαίνουν το έδαφος, τα υδάτινα συστήματα και τους ωκεανούς. Στατιστικές δείχνουν ότι μόνο το 30-50% των πλαστικών αποβλήτων ανακυκλώνεται. Η υψηλή ανθεκτικότητα των πλαστικών έχει ως αποτέλεσμα να διατηρούνται επί χρόνια και με αργό ρυθμό θρυμματίζονται σε μικρότερα κομμάτια, τα μικροπλαστικά (0,1-5 mm, microplastics) που ρυπαίνουν τις παραθαλάσσιες ακτές, τα ποτάμια, τις λίμνες και τις θάλασσες. Τα μικροπλαστικά είναι μικροσκοπικές ίνες ή σωματίδια από πλαστική ύλη, που με τον κυματισμό της θάλασσας και τα ωκεάνια ρεύματα διασκορπίζονται σε όλες τις περιοχές του πλανήτη.

  

Τα μικροπλαστικά λόγω του πολύ μικρού μεγέθους τους αποτελούν τους κύριους ρύπους των θαλασσών και εισχωρούν, μέσω της διατροφής, στους θαλάσσιους οργανισμούς ή με κατάπoση συσσωρεύονται στα στομάχια των θαλάσσιων πτηνών και άλλων θαλάσσιων ζώων. Η Μεσόγειος θεωρείται ότι δέχεται τη μεγαλύτερη ρύπανση από πλαστικά, σε σύγκριση με άλλες θάλασσες παγκοσμίως. Αναλύσεις σε ψάρια και θαλάσσιους οργανισμούς έδειξαν ότι περιέχουν μικροπλαστικές ίνες στο στομάχι τους και στους βιολογικούς ιστούς τους, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι τα μικροπλαστικά σωματίδια εισέρχονται στη διατροφική αλυσίδα και τα οικοσυστήματα.

Στην επισκόπηση αυτή εξετάζονται οι πολύπλευρες διαστάσεις της ρύπανσης του περιβάλλοντος από πολυμερή υλικά και ιδιαίτερα μικροπλαστικά, την απειλή στους θαλάσσιους οργανισμούς αλλά και στην υγεία του ανθρώπου. Επίσης, η επισκόπηση εξετάζει τις διεθνείς περιβαλλοντικές δράσεις και προγράμματα Θαλάσσιας Στρατηγικής της προστασίας και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ευρωπαϊκή ‘Ενωση. Ιδιαίτερα, τον περιορισμό της ρύπανσης των πλαστικών, της ανακύκλωσης των απορριμμάτων και την επιμόρφωση πληθυσμών, ώστε να μειωθούν οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι στο μέλλον από τα πλαστικά και ιδιαίτερα τα μικροπλαστικά.

Πλήρες κείμενο της εργασίας στα αγγλικά [347 σελίδες]: αρχείο pdf

Μια νέα μέθοδος ενεργοποίησης του ανοσοποιητικού συστήματος κατά των ιών

Γεωργιάδης Δημήτρης

Εργαστήριο Οργανικής Χημείας, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Η εύρεση νέων τρόπων αντιμετώπισης των ιογενών λοιμώξεων αποτελεί ένα πεδίο έντονης ερευνητικής δραστηριότητας. Σήμερα, η ιατρική κοινότητα διαθέτει σχετικά λίγους τρόπους καταπολέμησης νέων ιών, γεγονός που εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αδυναμίας αποφυγής πανδημίας αποτελεί ο θάνατος του 10% των ασθενών που προσβλήθηκαν από τον κορωνοϊό SARS-CoV στη Νότια Κίνα το 2002. Ωστόσο, ακόμα και αρκετοί «παλαιότεροι» ιοί, όπως ο αναπνευστικός συγκυτιατικός ιός (RSV), που είναι υπεύθυνος για το 25% των θανάτων μεταξύ νεογνών και βρεφών, συνεχώς αναζωπυρώνονται χωρίς να φαίνεται να υπάρχει αποτελεσματικός τρόπος, ώστε να τεθούν υπό πλήρη έλεγχο.

Σημαντικές ελπίδες ως προς αυτήν την κατεύθυνση δίνει μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Μάϊο του 2014 στο υψηλής απήχησης επιστημονικό περιοδικόNature Medicine. Στην έρευνα  αυτή, της οποίας επικεφαλής ήταν ερευνητές από το University of British Columbia (Καναδάς) και από το University of Alberta (Καναδάς) και συμμετείχαν ερευνητές από το University of Toronto (Καναδάς), το Ερευνητικό Ινστιτούτο CEA (Γαλλία) και το Εργαστήριο Οργανικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, περιγράφεται ένας νέος τρόπος αντιμετώπισης ιικών λοιμώξεων, που βασίζεται στην αποσαφήνιση ενός άγνωστου, έως σήμερα, βιοχημικού μονοπατιού του ανοσοποιητικού συστήματος.

Βασικό ρόλο στο νέο βιοχημικό μονοπάτι διαδραματίζει ένα ένζυμο που καλείται ΜΜΡ-12. Το ένζυμο αυτό ανήκει σε μια μεγάλη οικογένεια πρωτεασών (ΜΜΡs), οι οποίες εκκρίνονται ως ανενεργά προένζυμα και μετά την ενεργοποίησή τους συμμετέχουν στην αποικοδόμηση ποικιλίας δομικών πρωτεϊνών, όπως για παράδειγμα το κολλαγόνο. Στην έρευνα που περιγράφεται στο Nature Medicine, αποκαλύφθηκε ένας νέος διττός ρόλος για την ΜΜΡ-12 στην άμυνα του οργανισμού κατά των ιών και ως μεταγραφικός παράγοντας, αλλά και ως εξωκυττάρια πρωτεάση, ρυθμίζοντας έτσι τελικά την ανοσοαπόκριση. Συγκεκριμένα, βρέθηκε ότι κατά την προσβολή από ιούς, η ΜΜΡ-12 εκκρίνεται από ενεργοποιημένα μακροφάγα και στη συνέχεια εσωτερικοποιείται στον πυρήνα των κυττάρων που έχουν προσβληθεί από τον ιό. Εκεί, η ΜΜΡ-12 συνδέεται με τον προαγωγέα του γονιδίου που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη IκBα, ενεργοποιώντας την παραγωγή της. Στη συνέχεια, η IκBα φωσφορυλιώνεται και προάγει την έκκριση μιας άλλης πρωτεΐνης εκτός του κυττάρου που καλείται ιντερφερόνη Α (IFN-α), η οποία αποτελεί ένα βασικό εργαλείο της φυσικής άμυνας του οργανισμού αναστέλλοντας πολλαπλώς τη δράση των ιών. Μετά την οξεία φάση της ιογενούς λοίμωξης, η εξωκυττάρια ΜΜΡ-12 αναλαμβάνει να αποικοδομήσει την ιντερφερόνη Α που έχει συσσωρευτεί, περιορίζοντας έτσι την τοξικότητά της και επιτρέποντας τον συνολικό έλεγχο της κυτταρικής ανοσοαπόκρισης μέσω ενός μηχανισμού αρνητικής ανάδρασης.

Πριν μερικά χρόνια και χωρίς να είναι γνωστή η συμμετοχή της ΜΜΡ-12 στη διαδικασία της ανοσοαπόκρισης, η συνεργασία του Εργαστηρίου Οργανικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών με το ερευνητικό ινστιτούτο CEA (Γαλλία) οδήγησε στην ανάπτυξη μιας χημικής ένωσης φωσφινικού τύπου, η οποία έχει την ικανότητα να αναστέλλει ισχυρά τη δράση της MMP-12. Η ένωση αυτή χαρακτηρίζεται από υψηλή εκλεκτικότητα για την ΜΜΡ-12 έναντι άλλων πρωτεασών, που είναι απαραίτητες για πληθώρα φυσιολογικών διεργασιών, των οποίων η αναστολή τους θα δημιουργούσε ανεπιθύμητες παρενέργειες. Το δεύτερο και πιο σημαντικό χαρακτηριστικό της ένωσης αυτής είναι ότι δεν μπορεί να διαπεράσει την κυτταρική μεμβράνη με αποτέλεσμα να στοχεύει μόνο την ΜΜP-12 εκτός των κυττάρων. ‘Ετσι, οι ερευνητές υπέθεσαν ότι η χορήγηση της εν λόγω χημικής ένωσης σε πειραματόζωα που βρίσκονται σε φάση οξείας ιογενούς λοίμωξης θα αφήσει ανεπηρέαστη την ενδοκυττάρια ΜΜΡ-12 στο να προάγει την έκκριση της ευεργετικής ιντερφερόνης Α, ενώ μέσω αναστολής της εξωκυττάριας ΜΜΡ-12 θα περιορίζεται η καταστροφή της ιντερφερόνης Α οδηγώντας σε ενισχυμένη ανοσοαπόκριση. Πράγματι, το σενάριο αυτό επιβεβαιώθηκε με πειράματα σε ποντίκια που προσβλήθηκαν από τον ιό Coxsackie (τύπος B3), ένας ιός που προσβάλλει πολλούς ιστούς μεταξύ των οποίων και την καρδιά και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές καρδιοπάθειες. Ενδοφλέβια χορήγηση της χημικής ένωσης που αναστέλλει τη δράση της ΜΜΡ-12,διέκοψε πλήρως τον πολλαπλασιασμό του ιού και οδήγησε στη μείωση του ιικού φορτίου κατά 50% μέσα σε 7 ημέρες.

Ο νέος αυτός τρόπος ενεργοποίησης της φυσικής άμυνας κατά των ιογενών λοιμώξεων δίνει πολλές ελπίδες για την ανάπτυξη μιας αντιικής θεραπείας ευρέος φάσματος. Χαρακτηριστικά, ο επικεφαλής της έρευνας Chris Overall αναφέρει σε δελτίο τύπου που εκδόθηκε από το University of Columbia: «Επειδή το φάρμακο δεν εξαρτάται από τον τύπο του ιού, αλλά ενισχύει το ίδιο μας το ανοσοποιητικό σύστημα κατά των ιογενών λοιμώξεων, μπορεί να είναι αποτελεσματικό ακόμα και σε νέους, άγνωστους ιούς και να εξαλείψει το χρόνο που χρειάζεται να περιμένουμε σήμερα για να ταυτοποιήσουμε το γενετικό υλικό των ιών ώστε να τους καταπολεμήσουμε».  

Για το πλήρες κείμενο της εργασίας:

David J Marchant, Caroline L Bellac, Theo J Moraes, Samuel J Wadsworth, Antoine Dufour, Georgina S Butler, Leanne M Bilawchuk, Reid G Hendry, A Gordon Robertson, Caroline T Cheung, Julie Ng, Lisa Ang, Zongshu Luo, Karl Heilbron, Michael J Norris, Wenming Duan, Taylor Bucyk, Andrei Karpov,Laurent Devel, Dimitris Georgiadis, Richard G Hegele, Honglin Luo, David J Granville, Vincent Dive, Bruce M McManus, Christopher M Overall. A new transcriptional role for matrix metalloproteinase-12 in antiviral immunity.

Nature Medicine, 2014; 20 (5): 493 DOI: 10.1038/nm.3508

Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήσετε με τον Επ. Καθ. Δημήτριο Γεωργιάδη, Εργαστήριο Οργανικής Χημείας, Τμήμα Χημείας, ΕΚΠΑ. (e-mail:dgeorgia@chem.uoa.gr)

Page 2 of 41234